Hôm nay là một ngày mình cho phép bản thân bước lệch khỏi nhịp đập hối hả thường nhật. Sự tĩnh lặng này có lẽ bắt nguồn từ một quyết định dứt khoát: buông bỏ những điều không còn xứng đáng để bận tâm, và dành thời gian để sắp xếp lại lăng kính nhìn nhận thế giới của chính mình.
Mình luôn khao khát có những khoảng lặng quý giá như thế này mỗi ngày – những phút giây để thực sự cleansing (thanh lọc) cả cơ thể lẫn tâm trí khỏi những tạp niệm ồn ào. Nhưng ngẫm lại, đây dường như là một thứ “đặc quyền” xa xỉ mà không phải ai cũng may mắn có được, bởi ngoài kia, biết bao người vẫn đang phải vắt kiệt năng lượng và thời gian cho guồng quay cơm áo gạo tiền. Mình cảm thấy biết ơn vô ngần. Biết ơn vì cuộc đời đã ưu ái trao tay nhiều cơ hội, được gặp gỡ những con người thú vị, được làm những điều mình yêu thích mỗi ngày. Hơn tất cả, sự tĩnh lặng này nhen nhóm trong mình một khát khao mãnh liệt: mong rằng sau này, khi rời đi, mình cũng sẽ để lại được cho cuộc đời một dấu ấn nào đó, một thứ gọi là “di sản”.
Cơ duyên với người thầy không bục giảng
Nói về di sản, mình bất chợt nghĩ đến thầy Hoàng Nam Tiến. Mình đã đọc và theo dõi nhiều thông tin về thầy, dù chưa một lần được may mắn tiếp xúc trực tiếp. Dẫu vậy, mình vẫn luôn trân trọng gọi một tiếng “Thầy”, bởi lẽ những chia sẻ của thầy đã giúp mình tự ngộ ra vô vàn chân lý. Ông cha ta từng dạy: “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”, dẫu chỉ là học hỏi gián tiếp qua từng trang viết hay bài diễn thuyết, sự dẫn dắt ấy đã đủ để thành hình một người thầy trong tâm tưởng.
Đối với mình và có lẽ với rất nhiều người, thầy là một “học bá” thực thụ, một hình mẫu thành công rực rỡ. Việt Nam hiện đại không thiếu những doanh nhân thành đạt, nhưng điều làm nên sự khác biệt của thầy chính là khả năng truyền cảm hứng. Thầy đã và đang dìu dắt bao thế hệ trẻ bằng chính tri thức và vốn sống đồ sộ của mình. Nhìn vào những cống hiến miệt mài ấy, mình bất chợt rùng mình khi nghĩ đến sự hữu hạn của đời người. Nếu một mai, những người mang ngọn lửa thời đại như thầy buộc phải dừng bước, khoảng trống để lại sẽ khó có ai lấp đầy. Đúng như câu nói:
“When a wise man dies, a library burns to the ground.” (Khi một bậc trí giả qua đời, một thư viện cũng cháy rụi theo).
Hôm nay, mình dành trọn thời gian để đào sâu hơn vào gốc rễ di sản của thầy, lật giở về quá khứ để hiểu được thế giới quan của một người lãnh đạo, một người truyền lửa tri thức.
”Thư cho em” – Bản tình ca của lãng mạn và cách mạng
Vượt ra ngoài những bài giảng sắc sảo trên thương trường, tâm hồn mình đã bị đánh gục bởi cuốn sách “Thư cho em”. Đây không chỉ là cuốn sách thầy chắp bút, mà còn là một chứng nhân lịch sử kể về chuyện tình thời chiến của song thân thầy: Thiếu tướng Hoàng Đan và bà Nguyễn Thị An Vinh – một đại biểu Quốc hội thời bấy giờ. Mối tình ấy là biểu tượng rực rỡ nhất của “lãng mạn cách mạng”, một sự hòa quyện giữa tình yêu đôi lứa và tình yêu đất nước mà thế hệ hôm nay phải cúi đầu ngưỡng mộ.
Ngay cả cái tên “Hoàng Nam Tiến” cũng là một mảnh ghép của lịch sử. Tên của thầy được đặt khi Thiếu tướng Hoàng Đan đang trực tiếp cầm quân nơi chiến trường giải phóng miền Nam. Cái tên ấy gói trọn khát vọng, máu xương và giấc mơ đau đáu của cả một thế hệ: Thống nhất đất nước. Đến tận bây giờ, “Nam Tiến” vẫn là cụm từ rực rỡ nhiệt huyết mà các bạn trẻ miền Bắc dùng để nói về hành trình lập nghiệp tại phương Nam. Một cụm từ mang nặng tính kế thừa và thật đáng trân trọng.
Đọc những bức thư được viết từ khi ông bà mới ở ngưỡng tuổi 19, đôi mươi, mình không khỏi sững sờ. Ở độ tuổi mà thanh niên hiện đại vẫn còn loay hoay tìm định hướng, ông bà đã gánh trên vai vận mệnh của cả một dân tộc, hiên ngang bước vào dòng chảy của lịch sử.
“A society grows great when old men plant trees whose shade they shall never sit in.” (Một xã hội trở nên vĩ đại khi những người già trồng những cái cây mà họ biết mình sẽ không bao giờ được ngồi dưới bóng mát của chúng).
Họ đại diện cho một thế hệ sống chết vì tương lai, cống hiến đến kiệt cùng mà không màng đến sự an nguy của bản thân.
Trách nhiệm của thế hệ nối tiếp
Cuốn sách đã cuốn mình vào một vòng xoáy cảm xúc vô tận. Mình đã khóc nức nở vì xót xa cho những chia cắt thời chiến, rồi lại bật cười trước sự lãng mạn, mộng mơ tuổi đôi mươi dù phải đối diện với thực tế đạn bom phũ phàng. Thú thực, mình thấy ghen tị với thầy. Ghen tị vì thầy được nuôi dưỡng bởi những “đầu tàu” vĩ đại của đất nước, có trong tay hơn 4.000 bức thư tay của cha mẹ để có thể chạm vào lịch sử nước nhà bất cứ lúc nào. Ghen tị vì thầy có những bậc phụ huynh mang tư duy đổi mới, lãng mạn, để từ đó thầy được trực tiếp thấm nhuần và kế thừa những tinh hoa ấy.
Mình cũng biết ơn thầy vì đã dũng cảm chia sẻ những tư liệu mang tính cá nhân, riêng tư nhất. Nhờ đó, thế hệ đi sau như mình mới có một góc nhìn cận cảnh, chân thực về các cột mốc lịch sử thông qua lăng kính của một vị tướng tài ba, học vấn uyên thâm, lãng mạn và hào hoa – người có lẽ đã vượt xa mọi tiêu chuẩn cao nhất về một người đàn ông của thời đại.
Khi nhìn vào những chông gai mà thế hệ trước phải đối mặt trong tình yêu, học tập và sự sinh tồn giữa làn bom mũi đạn, mình bỗng thấy những khó khăn áp lực mình đang gánh vác chỉ là những vệt buồn vụn vặt. Chỉ một mẩu chuyện nhỏ như việc ông đạp xe xuyên đêm suốt 1.300 cây số chỉ để chớp lấy một cơ hội mong manh được gặp người mình yêu… Biết bao trắc trở, đường đi mờ mịt, quân địch rình rập, để rồi đến nơi lại chẳng được gặp mặt. Tình yêu kiên cường ấy có lẽ khiến bất cứ “phượt thủ” can trường nào của thời nay cũng phải ngả mũ cúi chào.
“Anh nhìn đến đời chúng sau này anh càng sung sướng vì dù sao anh cũng thấy được người thật sự sống sung sướng là con chúng ta. Còn anh, anh đổi thanh xuân sôi nổi để cống hiến nó cho Tổ quốc, cho những năm chiến tranh. Cái sướng toàn diện là của con chúng ta, nên nhiều khi anh cũng tự hào rằng mình đã cống hiến cho thế hệ mai sau sung sướng và trong số đó có con chúng ta.”
Câu nói của ông như một cái tát nhẹ vào sự yếu đuối của hiện tại, làm mình rơi nước mắt vì sự hàm ơn quá lớn. Lâu lắm rồi mình mới được khóc một trận nức nở và đã đời đến thế. Mọi thứ quy tụ lại, khiến mình thấm thía sâu sắc một quy luật bất biến của thời đại:
“Hard times create strong men. Strong men create good times. Good times create weak men. Weak men create hard times.”
(Hoàn cảnh khó khăn tạo nên những con người mạnh mẽ. Những con người mạnh mẽ tạo ra thời đại tốt đẹp. Thời đại tốt đẹp sinh ra những kẻ yếu đuối. Và những kẻ yếu đuối lại tạo ra thời kỳ gian khó).
Mong rằng, thế hệ chúng ta đang sống trong “good times” do ông cha để lại, sẽ không trở thành những “weak men”, mà sẽ tiếp tục kiến tạo nên những bóng râm cho ngàn đời sau.